اقبال يغمايى ( گردآورنده )
86
شهيد راه آزادى سيد جمال واعظ اصفهانى ( فارسى )
يافت . پس از چندى ميرآخورى ، و بعد در مدتهاى متفاوت حكومت انزاب ، هشت رود ، ارونق ، و مياندوآب به او واگذار ، و سرانجام پيشكار وليعهد شد . ناصر الدين شاه چون خبر يافت كه سربهراه و كوشا شده وى را عين الدوله لقب داد ، و مظفر الدين ميرزا نيز دخترش انيس الدوله را به عقد او درآورد . ترقى عين الدوله از اين زمان آغاز گرديد . در سال 1213 قمرى ناصر الدين شاه كشته شد و مظفر الدين ميرزاى وليعهد به پادشاهى نشست . او به سال 1321 ميرزا على اصغر خان اتابك صدراعظم را معزول كرد و ادارهء مملكت را به مجمعى متشكل از پنج وزير واگذار كرد . عين الدوله وزير داخله بود . پس از مدتى صدراعظم شد . در ايام صدارت وى آزاديخواهان قوت گرفتند . عين الدوله كه با آزاديخواهى دشمنى آشتىناپذير داشت به كين برخاست . آزاديخواهان جانانه مبارزه كردند . جمعى از روحانيان بنام ، به نشان اعتراض با دشمنيها و كينهتوزيها و سياهكاريهاى عين الدوله از تهران به قم مهاجرت كردند . مظفر الدين شاه انديشناك ، و از پايان كار بيمناك شد و روز يكشنبه هفتم جمادى الاول 1324 برابر ششم مرداد 1285 او را معزول و ميرزا نصر الله خان مشير الدوله را به جاى وى منصوب كرد . در زمان محمد على شاه عين الدوله مأمور سركوبى مجاهدان غيور تبريز شد . تبريز را محاصره كرد ، و راه بردن خواربار را بر رزمندگان آزاديخواه بست . قحطى خلق بسيارى را كشت ، اما دليران رزمجو تسليم نشدند . عين الدوله نوميد از پيروزى ، با خفت و خوارى روز شنبه 24 ربيع الثانى 1327 برابر 25 ارديبهشت 1288 از بيرون تبريز روانهء تهران شد و روز 19 جمادى الاول به پايتخت رسيد . پس از اينكه مشروطيت استقرار و قوام يافت عين الدوله با آنهمه دشمنيها كه با مشروطه و مشروطهخواهان كرده بود ، در ظاهر هواخواه و همراى ايشان شد . بارها وزير و چند بار رئيس الوزرا شد . او در تمام مدت زمامدارى و وزارت به جاى حفظ منافع كشور خويش از مصالح انگلستان حمايت مىكرد . سروالتر تاونلى وزيرمختار انگليس در تهران ضمن نامهاى بخشنامه مانند به كنسولهاى انگليس در شهرهاى بزرگ ايران نوشته است : « ما عين الدوله را در سر كار خود نگاهداشتهايم و او براى ما همه كار خواهد كرد . » عين الدوله سرانجام در 84 سالگى به روز دهم آبان 1306 قمرى برابر هفتم جمادى الاول 1345 قمرى در تهران درگذشت و در حضرت عبد العظيم مدفون شد . ( 12 ) - سيد عبد الله بهبهانى : پسر سيد اسماعيل به سال 1262 قمرى در نجف اشرف متولد شد . سالها در حوزهء تدريس ميرزا حسن شيرازى تلمذ كرد . همرأيى و همگامى وى در انقلاب مشروطيت و به ثمر رسيدن آن اثرى عظيم داشت ، و ظاهرا هم او بود كه اجازه داد آزادىطلبان در سفارت انگليس متحصن شوند . متهور ، لجوج ، رياستطلب ، و بخشنده بود . پس از اينكه مشروطيت از نو استقرار و اعتبار يافت بهبهانى در شميران نزديك تجريش روبهروى يخچالى كه بر سر راه رستمآباد بود ، خانهء وسيعى كه از آن يكى از ثروتمندان بزرگ بود به اجاره گرفت و براى خويش دستگاه مفصل و باشكوهى آراست . خانهاش